ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ГЕНДЕР, КӨПТІЛДІЛІК ЖӘНЕ МАНСАП ТАҢДАУЫ: СТУДЕНТТЕРДІҢ ҰМТЫЛЫСТАРЫНА ИНТЕРСЕКЦИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАС

Аңдатпа

Бұл мақала Қазақстандағы бірінші курс студенттерінің кәсіби армандарына жыныс пен көптілділіктің тоғысуы қалай ықпал ететінін сапалық деректер негізінде талдайды. Гендерлік теорияға (Батлер, 1990), социомәдени теорияға (Выготский, 1978; Де Коста, 2007) және интерсекционалдылық тұжырымдамасына (Креншоу, 1989) сүйене отырып, талдау студенттердің әңгімелерін Қазақстанның үштілді саясат (қазақ, орыс және ағылшын тілдері) (Мехисто ж.т.б., 2014) пен кеңірек социолингвистикалық иерархиялар аясында қарастырады. Он студентпен (бес әйел, бес ер) жүргізілген сұхбаттар гендерлік бағыттаудың сақталып отырғанын көрсетті (мысалы, «STEM — ерлерге, гуманитарлық ғылымдар — әйелдерге» тұжырымдамасы), тілдік дағдылардың әр сала мен жынысқа қарай әртүрлі бағаланатынын, сондай-ақ көптілді құзыреттіліктің лидерлік капиталға айналуының теңсіздігін айқындады. Көптілділік жалпы артықшылық ретінде қабылданғанымен, әйелдер оның мойындалуын көбіне «қолдаушы» рөлдерде көреді (мысалы, оқыту, аударма), ал ерлер тілді жоғары мәртебелі салаларда (мысалы, IT, инженерия, халықаралық бизнес) ілгерілеудің құралы ретінде сипаттайды. Бұл табыс азаюымен байланысты болса да, кейбір әйелдер өздерінің психологиялық қауіпсіздігі үшін әйелдер басым салаларды саналы түрде таңдайды. Мақала саясат пен практикаға қатысты ұсыныстармен түйінделеді: гендерлік ерекшелікті ескеретін кәсіби бағдар беру; көптілді құзыреттерді әділ мойындау; көптілді лидерлікке ұмтылған әйелдерге бағытталған тәлімгерлік; сондай-ақ тілдік капиталдың гендерлік бөлінісін ескеретін оқу бағдарламасы мен ұйымдастырушылық реформалар.